Ücretsiz indir

Stok yönetimi: rafta bekleyen para nasıl nakde döner?

Hazırlayan: Ciro · · 8 dk okuma

Rafta duran her mal, kasada olmayan paradır. Stok devir hızını ölçmek, ölü stoğu erken yakalamak ve ABC analiziyle doğru ürüne odaklanmak.

Bakkalın rafı, oto yedek parçacının deposu, kafenin kileri: hepsi işletmenin en büyük nakit kalemlerinden biridir. Stok azsa satış kaçar; çoksa para rafta bekler, bozulur, modası geçer. İyi stok yönetimi bu ikisi arasındaki dengeyi kurmaktır.

Stok devir hızı: malınız yılda kaç kez dönüyor?

En kullanışlı ölçü stok devir hızıdır. Iowa State Üniversitesi’nin finansal oranlar rehberindeki tanıma göre:1

Stok devir hızı = Yıllık satış ÷ Ortalama stok

Rakam, stoğunuzun yılda kaç kez satılıp yeniden doldurulduğunu gösterir. Örnek: Yıllık satışınız 1.800.000 TL, rafta ortalama 150.000 TL’lik mal duruyor. Devir hızı 12: stoğunuz ayda bir dönüyor. 365’i bu rakama bölerseniz malın ortalama 30 gün rafta beklediğini bulursunuz.

Doğru rakam işe göre değişir. 311 ABD perakendecisiyle yapılan hakemli bir çalışma, stok devir hızındaki farkların büyük kısmının brüt marj, yatırım yoğunluğu ve beklenmeyen satış dalgalanmalarıyla açıklandığını gösterdi.2 Yani manavla kuyumcuyu kıyaslamak anlamsızdır; kendi rakamınızı ay ay izlemek ve yönüne bakmak gerekir.

Rafta bekleyen malın gizli maliyeti

Stokta duran mal “bedava” beklemez. Taşıma maliyeti denen bu yükün içinde şunlar vardır:4

  • Malın bağladığı paranın getirisi (o parayla borç kapatabilir, indirimli alım yapabilirdiniz)
  • Depo ve raf alanı
  • Sigorta
  • Bozulma, kırılma, kaybolma ve çalınma

Penn State Üniversitesi’nin tedarik zinciri dersine göre iyi yönetilen şirketlerde yıllık stok taşıma maliyeti stok değerinin %7’si civarındayken, zayıf olanlarda bunun 2–3 katına çıkar. Şirketler her yıl stoklarının %3–5’ini fazla ve eskimiş mal olarak silmek zorunda kalır.3 Yüksek enflasyonda paranın bağlanmasının maliyeti daha da artar.

Ölü stoğu erken yakalayın

Ölü stok, uzun süredir hiç satılmayan maldır. Belirtileri tanıdıktır: tozlanan kutular, son kullanma tarihi yaklaşan ürünler, yalnız bir müşteri istediği için getirilen parçalar.

  1. Bir eşik koyun: Örneğin 90 gündür satılmayan her kalem listeye girsin.
  2. Önce nakde çevirin: İndirim, paket satış ya da tedarikçiye iade. Zararına bile olsa satılan mal, rafta çürüyen maldan iyidir; o para yeni ve dönen ürüne gider.
  3. Yeniden almayın: Listedeki ürünü bir daha sipariş etmeden önce gerçekten talep olup olmadığına bakın.
  4. Sayım yapın: Defterdeki miktarla raftaki miktar arasındaki fark, fire ve kaybı gösterir. Düzenli sayım yapılmazsa ölü stok kâğıt üzerinde “var” görünmeye devam eder.

ABC analizi: her ürün aynı ilgiyi hak etmez

Kentucky Üniversitesi’nin stok yönetimi notlarında anlatılan ABC analizi, ürünleri yıllık parasal hacmine (satış adedi × maliyet) göre üç gruba ayırır:4

Grup Parasal hacmin payı Ne yapmalı
A İlk %80 Hiç bitmemeli; sık sipariş, sık sayım
B Sonraki %15 Düzenli takip
C Son %5 Az stok, gerekirse siparişle getir

Çoğu dükkânda A grubu ürün sayısı azdır ama paranın büyük bölümü oradadır. Dikkatinizi önce oraya verin; C grubunda fazla çeşit tutmak, rafı ve parayı en çok bağlayan alışkanlıktır.

Sipariş alışkanlıkları

  • Az ve sık alın: Hızlı dönen ürünlerde büyük parti yerine daha sık ve küçük alım, rafta bekleyen parayı azaltır. Toptan indirim cazipse, indirimin malın rafta bekleyeceği süreye değip değmediğini hesaplayın.
  • Mevsimi önceden planlayın: Bayram, okul açılışı ya da yaz sezonu için alımı nakit akışı tablonuzla birlikte düşünün.
  • Tedarikçi vadesini kullanın: Malı satıp parasını aldıktan sonra ödeyebildiğiniz vade, stoğu kendi paranızla değil tedarikçinin vadesiyle finanse etmenizi sağlar.

Ciro ile stok takibi

Ciro’da stok takibi ücretsiz sürümde de vardır:

  • Stok kalemleri: Ürünü adı, başlangıç miktarı ve isteğe bağlı birim alış fiyatıyla eklersiniz. Aldıkça artar, sattıkça azalır.
  • Satışta stoktan düşme: Satış kaydederken hangi kalemden ne kadar çıktığını seçersiniz; raftaki miktar kendiliğinden güncellenir.
  • Sayım ve fire: Sayımda saydığınız miktarı girersiniz; Ciro defterdeki ile arasındaki farkı gösterir. Sayım kaydı kasayı etkilemez, yalnız miktarı düzeltir.
  • Hareket geçmişi: Her kalemin ne zaman alındığını, satıldığını, sayıldığını görürsünüz; uzun süredir hareket görmeyen kalem ölü stok adayıdır.
  • Mal alımı nakit akışında (Ciro Premium): Stokla çalışan işletmelerde Nakit akışı ekranı önümüzdeki haftaların mal alımı çıkışını da tahmin eder; büyük bir alımın kasayı hangi hafta sıkıştıracağını önceden görürsünüz.

Ciro’yu App Store ya da Google Play üzerinden indirebilirsiniz. Bakkal ve market için: bakkal veresiye defteri.

Özet

  • Stok devir hızı = yıllık satış ÷ ortalama stok; kendi rakamınızı ay ay izleyin.
  • Stokta bekleyen malın yıllık bir taşıma maliyeti vardır.
  • Belli bir süredir satılmayan malı erken nakde çevirin.
  • ABC analiziyle önce paranın çoğunu bağlayan ürünlere odaklanın.

Kaynaklar

  1. Financial Ratios (C5-97) — Iowa State University Extension, Aralık 2023
  2. An Econometric Analysis of Inventory Turnover Performance in Retail Services (Gaur, Fisher, Raman), Management Science 51(2) — INFORMS / RePEc, 2005
  3. Inventory Cost Fundamentals (SCM 800) — Penn State University, Smeal College of Business
  4. Inventory Management — University of Kentucky

Bu yazı genel bilgi içindir; yatırım, hukuk veya vergi danışmanlığı değildir. Kararlarınız için mali müşavirinize ya da bankanıza danışın. Faiz, limit ve destek koşulları değişebilir; güncel hâlini kaynağından kontrol edin.

Alacağını, borcunu ve kasanı tek yerde tut.